Her yıl 10 Ekim’de dünya, farkındalığı artırmak ve ruh sağlığını desteklemek amacıyla başlatılan küresel bir girişim olanDünya Ruh Sağlığı Günü’nü kutlar. Ergenler, hormonal değişikliklerden kimlik arayışına, akademik baskıdan dijital aşırı yüklenmeye kadar pek çok kendine özgü zorlukla karşı karşıyadır.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, dünya çapında 10–19 yaş arası her 7 gençten 1’i bir ruh sağlığı sorunu ile yaşıyor. Ancak bu gençlerin çoğu, özellikle sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu ülkelerde, teşhis edilemiyor ve tedavi edilemiyor.
Ergenlik, adet öncesi sendromu (PMS) ve duygusal dalgalanmalar: İçimizde neler oluyor?
Ergenlik döneminde yaşanan hormonal değişiklikler — östrojen, progesteron ve testosteron dahil — ruh hali, uyku ve duygusal dengeyi önemli ölçüde etkileyebilir. Birçok gençte bu durum şu şekilde kendini gösterir:
- Ruh hali dalgalanmaları ve sinirlilik;
- Kaygı veya üzüntüde artış;
- Uyku bozuklukları;
- Strese karşı artmış duyarlılık.
Kızlarda PMS (Adet Öncesi Sendromu), duygusal belirtileri şiddetlendirebilir. Ergen kızların %75’ine kadarı PMS’ye bağlı ruh hali değişiklikleri yaşarken, PMDD (Adet Öncesi Disforik Bozukluk) ise yaklaşık %3–8’ini etkiler ve ciddi duygusal sıkıntıya neden olur.
Küresel ruh sağlığı istatistikleri: Bir uyarı sinyali
- Ruh sağlığı sorunları, 10-19 yaş arası ergenler arasında küresel hastalık yükünün %15’ini oluşturmaktadır;
- Depresyon, anksiyete ve davranış bozuklukları bu yaş grubunda hastalık ve sakatlığın başlıca nedenleridir;
- Anksiyete bozuklukları şunları etkiler:
- 10–14 yaş grubundaki çocukların %4,4’ü
- 15–19 yaş grubunun %5,5’i
- Depresyon şunları etkiler:
- 10–14 yaş grubundaki çocukların %1,4’ü
- 15–19 yaş grubunun %3,5’ü
- İntihar, gençler arasında en önemli ölüm nedenlerinden biri olmaya devam ediyor; 2021 yılında dünya genelinde 727.000'den fazla kişi hayatını kaybetti
- Tedavi edilmeyen ruh sağlığı sorunları nedeniyle küresel ekonomi her yıl 1 trilyon dolardan fazla kayıp yaşamaktadır.
Ebeveynler ve bakıcılar nasıl yardımcı olabilir?
Gençlerin ruh sağlığını desteklemek, yanlarında olmak, empati kurmak ve bilgilendirmekle başlar. İşte fark yaratmanın yolları:
Yargılamadan dinleyin
- Açık konuşmaların yapılabileceği güvenli ortamlar yaratın
- Duyguları küçümsemekten veya önemsememekten kaçının
- Duyguları, tam olarak anlamasanız bile kabul edin
Sağlıklı alışkanlıkları teşvik edin
- Uykuya öncelik verin (gençler için 8–10 saat)
- Dengeli beslenmeyi ve düzenli fiziksel aktiviteyi teşvik edin
- Ekran süresini sınırlayın ve çevrimdışı hobileri teşvik edin
Duygusal okuryazarlığı öğretin
- Gençlerin duygularını tanımlamalarına ve anlamalarına yardımcı olun
- Günlük tutma, nefes egzersizleri veya farkındalık gibi başa çıkma stratejilerini tanıtın
- Kendi davranışlarınızla duygusal düzenlemeyi örnekleyin
Ne zaman yardım istemeniz gerektiğini bilin
- Sürekli üzüntü, içe kapanma, kendine zarar verme veya akademik başarıda düşüş gibi belirtilere dikkat edin
- Okul danışmanları, çocuk doktorları veya ruh sağlığı uzmanlarıyla iletişime geçin
- Küresel yardım hatlarını ve gençlere yönelik platformları kullanın
Nereden yardım alabilirsiniz (Uluslararası kaynaklar)
- DSÖ Ergen Ruh Sağlığı
- UNICEF – Gençlere Yönelik Ruh Sağlığı Desteği
- Child Mind Institute – Ebeveynler ve gençler için araçlar
- TherapyRoute – Ruh sağlığı uzmanlarının küresel rehberi
- Teen Line – Akran desteği ve kriz yardımı
Ruh sağlığı bir lüks değil, bir gerekliliktir. Ergenler karmaşık duygusal süreçlerden geçiyorlar ve şefkatli bir desteğe, güvenilir bilgilere ve bakım hizmetlerine erişime ihtiyaç duyuyorlar. Dünya Ruh Sağlığı Günü, sadece Ekim ayında değil, her gün dinlememiz, öğrenmemiz ve harekete geçmemiz gerektiğini bize hatırlatıyor.
Kaynaklar:
- Gençlerin Ruh Sağlığı: 2025 İstatistikleri – TherapyRoute, https://www.therapyroute.com/article/youth-mental-health-2025-statistics-by-therapyroute
- DSÖ – Dünya Çapında Ruh Sağlığı Sorunları 1 Milyarı Aştı, https://news.un.org/en/story/2025/09/1165759
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi niteliği taşımaz. Kişiye özel destek için lütfen nitelikli bir ruh sağlığı uzmanına danışınız.
Fotoğraf: Pinterest'ten alınmıştır (Alev Neto)
